Leer- en werkplicht WIJ schrikt jongeren af

Ruim een jaar na de inwerkingtreding van de Wet investeren in jongeren (Wij) zijn er nog twijfels over het bereik van de wet. De leer- en werkplicht die in de wet is opgenomen, schrikt jongeren af en over het aantal jongeren dat zich helemaal niet meldt, durven betrokkenen niets te zeggen.Dat blijkt uit eerste, voorzichtige evaluaties van en rapportages over de wet door enkele gemeenten die verplicht zijn te werken met de wet.

De Wij trad op 1 oktober 2009 in werking en vormt voor jongeren tot 27 jaar een alternatief voor de bijstand. Van hen wordt verwacht dat ze of werken of nog studeren. Gemeenten zijn in de Wij daarom verplicht jongeren die een uitkering aanvragen een leerwerktraject te laten volgen. Dat varieert van het regelen van een stageplaats tot het leren van ‘werknemersvaardigheden’ zoals op tijd komen. De PvdA-staatssecretarissen Aboutaleb en Klijnsma van Sociale Zaken waren destijds verantwoordelijk voor de invoering van de Wij.

Onduidelijkheid
Maar van de jongeren die zich nu melden bij het gemeentelijk jongerenloket, komt volgens eerste cijfers 20 tot 25 procent niet meer terug voor een vervolg van het leerwerktraject. Ze hebben geen zin om werk te doen waarvoor ze overgekwalificeerd zijn, vrezen dat hun talent verkwanseld wordt, of wisten helemaal niet dat er van hen verwacht wordt dat ze wat moeten doen voor hun uitkering, omdat ze de wet niet kennen. Het gezamenlijke Service Punt Jongeren van de gemeentes Ede en Wageningen verloor op die manier het contact met ongeveer één op de vijf jongeren. ‘Er is dus tijd en energie in de jongeren geïnvesteerd, maar we weten niet of deze jongeren nu een pad zijn ingeslagen waardoor zij op de lange termijn inkomensonafhankelijk blijven,’ aldus de gemeenten in een evaluatie die vorige week in de Edese raad is behandeld.

Afgeschrikt door werkleeraanbod
De gemeente Eindhoven trok afgelopen zomer in een evaluatie soortgelijke conclusies, en in chatsessies die Zwolle had met jongeren voorafgaand aan een lopende evaluatie, bleek ook dat zij angstig zijn dat ‘een opleiding of baan je kan worden opgedrongen, waardoor je talent niet wordt benut’. ‘We verwachten dat het bereik minder is, omdat jongeren afgeschrikt worden door het werkleeraanbod,’ concludeert de gemeente Eindhoven. ‘Ze komen vanuit hun beleving immers voor een uitkering en niet voor een traject.’
In Enschede namen in het eerste jaar van de Wij 1.100 jongeren een aanvraagformulier mee. Bijna een kwart van hen liet vervolgens niets van zich horen. ‘Als je over het werkleeraanbod begint, zie je veel jongeren nooit weer terug,’ merkt coördinator Kwaliteitszorg Jan de Boer van de gemeente Enschede op. Volgens Divosa, de vereniging van managers in sociale zekerheid, zou het aantal wel eens kunnen oplopen tot een derde van de jongeren die horen dat ze voor hun uitkering aan de slag moeten, meldde de vereniging in 2009.

FNV Jong
Voor jongerenvakbond FNV Jong zijn de cijfers niet verbazingwekkend – uit eigen onderzoek van de bond bleek afgelopen zomer al dat nog niet een kwart van de ondervraagden de Wij kent. En bij de groep die in aanraking komt met de regeling, is er veel angst om werk te doen waarvoor ze niet opgeleid zijn, aldus voorzitter Jeroen de Glas van de bond. ‘Veel jongeren doen dat wel een tijdje, maar haken na een bepaalde tijd af. We zijn er niet op tegen dat mensen iets moeten doen voor hun uitkering, maar het moet wel perspectief bieden.’

VNG
Marco Florijn, voorzitter van de commissie Werk en Inkomen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ziet ook dat de Wij een afschrikeffect heeft, al is hij daar niet meteen negatief over. ‘Jongeren die vanuit een soort gemak’ een uitkering aanvragen, terwijl ze best zonder kunnen, zien toch af van een uitkering. ‘Als jongeren toch liever hun opleiding afmaken,’ stelt ook CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt over deze groep, ‘dan steek ik daar mijn duim voor op.’ Maar, zowel Omtzigt als Florijn hebben zorgen over de jongeren die afhaken, terwijl ze wel hulp nodig hebben. Omtzigt: ‘Als ze afhaken om op de bank te hangen, dan is er een probleem.’Grotere zorgen zijn er in de Kamer en bij de VNG over jongeren die zich om diverse redenen helemaal niet melden, terwijl ze wel hulp nodig hebben. Hoe groot deze groep is, is onbekend – reden voor Omtzigt om vorige week tijdens een debat in de Kamer over de bijstand staatssecretaris De Krom van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) te vragen wel op zoek te gaan naar deze jongeren. SZW evalueert volgend jaar zelf ook de werking van de Wij en De Krom buigt zich nu op verzoek van de Omtzigt over hoe hij die niet-melders in het onderzoek mee zal nemen – iets dat De Krom eerst niet wilde, juist omdat die groep niet te vinden is.

Raad van State
De Raad van State wees in zijn advies over de Wij ook op het probleem van deze niet-melders, ook omdat er in 2009 al aanwijzingen waren dat deze groep in aantal zal groeien, omdat van hen verwacht wordt dat ze wat gaan doen. Aanvullend beleid om deze jongeren te bereiken ‘wordt dan des te urgenter’, aldus de raad.
Jongeren kunnen niet wettelijk worden verplicht zich te melden voor een uitkering – er zijn ‘grenzen aan overheidsdwang’, aldus het kabinet in antwoord op het advies van de raad. Wel worden gemeenten aangemoedigd deze jongeren actief op te sporen, wat ze overigens ook doen.

Bron: SConline